Prefab en industrialisatie versnellen elektrificatie

Tekst Rob van Mil | Beeld: ABB, Bam, Prelek, Siemens, Isolectra

Door de energietransitie versnelt de elektrificatie van onze gebouwde omgeving. Zowel in de nieuwbouw als in renovatie-, infra- en herbestemmingsprojecten groeit de vraag naar elektrotechnische installaties en aansluitingen. Om die groei het hoofd te bieden én het tekort aan vakmensen te ondervangen, moet de elektrotechniek versneld overstappen op prefab en industrialisatie. En dat kan, zo stellen meerdere marktpartijen.

Sinds een aantal jaar werken de grote bouw bedrijven in ons land aan de industrialisatie van onze woningproductie. Steeds meer woningen, vooral in het sociale en compacte segment, komen al kant en klaar uit de fabrieken. Deze ontwikkeling blijkt een belangrijke katalysator voor de mogelijkheden van prefab en zelfs de industrialisatie van elektrotechnische installaties. ‘Stekerbaar installeren is zeker niet nieuw, maar de afgelopen vijf jaar heeft dit, in combinatie met uiteenlopende prefabtechnieken, ook in de woningbouw een grote vlucht genomen’, vertelt Ryan Schmidt, expert industrialisatie woningbouw en prefab bij ABB. ‘Dat gebeurt niet alleen in de fabrieken die woningen bouwen, maar ook bij de installatiebedrijven die projectmatig werken. Wij anticipeerden daarop door van veel elektrotechnische componenten, van groepenkast tot centraaldozen en wandcontactdozen, stekerbare varianten te leveren.

Woningbouw
Ook Casper Bontenbal, strategic alignment officer bij Isolectra, ziet dat prefab en industrialisatie steeds grotere vormen aannemen. ‘Dat moet ook, als we de enorme groei willen bijhouden.’ Isolectra is als verkoper van het Wieland stekerbare installatiesysteem een van de belangrijke marktpartijen. ‘Zo’n 80 procent van alle stekerbare installaties in ons land wordt met een van de Wieland kabelsystemen uitgevoerd. In het verleden pasten we dergelijke systemen vooral toe in grote utiliteitsprojecten, bijvoorbeeld om verlichting te installeren of voor de stroomvoorziening in kabelgoot systemen. Maar de laatste jaren ervaren we een flinke groei in de woningbouw. Wij leveren onze systemen aan de grote bouwers als Heijmans, Bam en De Meeuw, maar ook aan installateurs die in projecten sneller, met minder fouten en minder mensen de elektrische installaties willen aanbrengen.’

Sneller en eenvoudiger
Hans van den Brink is mede-eigenaar van Prelek, een gespecialiseerd bedrijf in prefab elektrotechnische installaties. ‘Dit bedrijf ontstond een jaar geleden doordat ons installatiebedrijf, Elektrend, steeds vaker opdrachten kreeg voor installaties in de modulematige woningbouw. Om in dat segment mee te kunnen, moeten we snelheid aan volume koppelen. Dat kan alleen via prefab en industrialisatie. Om die reden richtten we Prelek op, waarmee we nu in een ruime bedrijfshal uiteenlopende, elektrotechnische installaties prefabriceren.’ ‘Inmiddels doen we dat niet meer alleen voor opdrachten die Elektrend binnenhaalt, maar ook voor groothandelaren en collega-installateurs. Het gaat voornamelijk om installaties voor woningbouwprojecten die met houtskeletbouw of hollewandconstructies worden ontworpen’, vertelt Van den Brink. Prelek helpt bij de engineering en zorgt dat de installaties op maat voor een specifiek project klaarstaan. ‘Wij stellen per ruimte pakketten samen die bestaan uit verdelers, kabels, centraaldozen en wandcontactdozen. Vervolgens gaan die pakketten naar de bouwplaats, waar de monteurs deze eenvoudig in elkaar klikken. Het grote voordeel is dus snelheid, maar ook eenvoud. Er zijn geen gekwalificeerde elektromonteurs nodig.’ Ook Isolectra en ABB produceren op hun eigen locaties voor steeds meer opdrachtgevers prefab producten die uiteindelijk, meestal via de groothandel, in pakketten per ruimte of per appartement een complete elektrotechnische installatie bevatten. Inmiddels verzorgen verschillende groothandelaren deze diensten, of laten de pakketten samenstellen door bedrijven als Prelek.

Milieuwinst
Naast het feit dat je op de bouw sneller en met minder vakbekwame elektriciens kunt werken, bieden prefab installaties ook voordelen op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Materialen worden bewuster gekozen, processen slimmer ingericht en verspilling tot een minimum beperkt. ‘De engineering en voorbereiding kosten ongeveer twee keer zoveel tijd,’ zegt Van den Brink, ‘maar in de uitvoering bespaar je minimaal een derde van de manuren.’ Ook Bontenbal zegt dat klanten de meerprijs in engineering en materiaalkosten ruimschoots terugverdienen. Naast de verminderde uren op de bouwplaats, verkleint prefab de faalkosten en milieubelasting en vergroot het de toekomstbestendigheid. En ook Schmidt ziet dat prefab voor een reductie van CO2 uitstoot op de bouwplaats en een forse reductie van afval en verpakkingen zorgt. Een exacte CO2-besparing per woning durft Schmidt niet te geven: ‘De ene installateur rijdt elektrisch, de ander niet. Zulke factoren maken een harde rekensom heel lastig.’ Toch ziet hij duidelijke voordelen. ‘Werken vanuit een fabriek betekent minder ritten naar de bouwplaats en leveringen met minder verpakking. In ons geval maken we de producten bovendien steeds vaker van gerecycled of biobased materiaal – van groepenkasten tot kabellasdozen en schakelmateriaal.’

Ontwerp en engineering
Terwijl steeds meer fabrikanten hun producten geschikt maken voor prefab en industrialisatie, vereist dat van ontwerpers en installateurs ook de nodige aanpassingen. ‘Er is zeker een aantal randvoorwaarden om in deze ontwikkeling mee te kunnen’ aldus Schmidt. ‘Allereerst moet je al in een vroeg stadium het installatie ontwerp tot in detail uitwerken. Een vergaande digitalisering is misschien nog niet vereist, maar is een sterke katalysator. Van alle producten die je wilt gebruiken, moeten uitgebreide digitale data bekend zijn: maten, gewichten, aansluitwaarden enzovoort. Vandaar dat wij als fabrikant in deze projecten vaak al in het voor traject bij de engineering worden betrokken.’ Voor Isolectra geldt hetzelfde, beaamt Bontenbal. ‘In het voortraject maken ontwerpers keuzes waarvan ze al vroeg moeten weten welke producten daarbij passen. Omdat wij vroegtijdig meedenken, kunnen we ook beter inspelen op ontwikkelingen en wensen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om de omvormers van pv-installaties stekerbaar op de groepenkast aan te sluiten. Ook ontwikkelden wij een stekerbaar kabelsysteem voor laad palen en laadpleinen.’ ‘Alle installaties die bij de elektrificatie en verduurzaming van ons energiesysteem een voorname rol spelen, hebben onze bijzondere aandacht. Of dat nu in woningen, in utiliteitsgebouwen, in de glastuinbouw of in de hospitality sector is. Inmiddels kijken wij ook naar de infrasector. We onderzoeken bijvoorbeeld of we de bekabeling voor het elektriciteitsnet in de wijk stekerbaar kunnen maken.’

Snelheid
Als het gaat om prefab en industrialisatie voor de energie- en infrasector, is Siemens al in een verdergevorderd stadium. Eerder dit jaar maakte het bedrijf bekend dat het samen met netbeheerder Enexis werkt aan de ontwikkeling van prefab middenspanningsinstallaties. Door die opschaling is het mogelijk om in plaats van 10 tot 12, ten minste 100 transportverdeelstations per jaar op te leveren. Standaardisatie en industrialisatie zorgen dus dat Enexis de uitbreiding van het elektriciteitsnet in zijn verzorgingsgebied aanzienlijk kan versnellen. ‘Voorheen leverden we losse panelen aan zodra de netbeheerder een nieuw transportverdeelstation moest bouwen. Op locatie moesten vakmensen die panelen op een frame opbouwen en installeren’, schetst Ruud Donker, accountmanager bij Siemens. ‘Om te kunnen versnellen, ontwikkelde een team van specialisten van Siemens, Enexis en enkele toeleveranciers een gestandaardiseerde, vooraf geassembleerde skid. Daarop installeren we alle panelen kant-en-klaar, om deze vervolgens getest en gebruiksklaar op locatie af te leveren. Hiervoor richtten we in Zoetermeer een speciale assemblagehal in. Eind 2024 leverden we de eerste skid, en vanaf nu zullen dat er zeker 100 per jaar zijn. Zo is de ambitie van Enexis om in acht jaar tijd 800 van deze transportverdeelstations te plaatsen.’

Extra werk
Volgens Donker vergt de engineering aan het begin van het traject extra tijd. ‘Niet alleen voor het ontwikkelen van de skid met onze panelen, maar ook voor het eenmalig ontwikkelen van de behuizing. Nu alles is ontwikkeld, kan Enexis zijn toeleveranciers de exacte specificaties geven waaruit de behuizing moet bestaan. Wij zorgen dat de installaties op de skids aan alle specificaties voldoen en exact passend en op tijd op de locaties worden aangeleverd. In één ochtend plaatst de hijskraan eerst de installatiekelder en vervolgens de behuizing zonder dak, die op de kelder staat. Daarna hijst de kraan de skid in de behuizing, en als slotstuk wordt het dak op de constructie gehesen. Het enige wat daarna nog moet gebeuren, is het aansluiten van de kabels op de installatie die op de skid staat. Is dat eenmaal gebeurd, dan kan Enexis het station in gebruik nemen. Op dit moment leveren we bij Enexis zeker twee van deze stations per week af. Daarnaast ben ik in gesprek met Stedin, dat ook geïnteresseerd is om via deze aanpak de energietransitie te versnellen.’

Plug and play
Naast de transportverdeelstations – die voor duizend tot tweeduizend woningen de energiedistributie verzorgen – moeten er de komende jaren ook veel wijkstations, zogeheten Ring Main Units (RMU’s), worden geplaatst en vervangen. Siemens heeft daar nog geen prefab oplossing voor, ook omdat daarvoor betonbouw nodig is, waarin Siemens geen specialist is. Daarentegen onthulde aannemer Bam zeer recent een zelfontwikkeld, innovatief plug-and-play compactstation. Dit station fungeert als schakel in de uitbreiding van het middenspanningsnet én als transformatorstation van midden- naar laagspanning. 

Meer weten? Neem dan contact met ons op.